Commissie Modernisering
Rechterlijke Orde
Faq i.v.m. burgerlijke en handelszaken
-
rechtsorde
- organisatie rechtspraak
- rechtsbijstand
- bevoegdheid
rechtbanken
- aanhangig maken van de zaak bij de rechter
- toepasselijk
recht
- betekening en kennisgeving van stukken
- verkrijging van bewijs
en bewijsvoering
- voorlopige en bewarende maatregelen
- tenuitvoerlegging
rechterlijke beslissingen
- vereenvoudigde procedures en spoedprocedures
- echtscheiding
- alimentatievorderingen
- faillissement
- alternatieve
wijze van geschillenbeslechting
- schadeloosstelling van slachtoffers van
misdrijven
Waarschuwing: door de steeds wijzigende wetgeving is het niet uitgesloten dat bepaalde vragen en antwoorden verouderd zijn.
1.
Wat zijn de instrumenten of de rechtsbronnen die de juridische regels uitdrukken?
2. Wat is de juridische waarde van de algemene rechtsbeginselen, het gewoonterecht
en de rechtspraak van de hoven en de rechtbanken?
3. Hoe is de hiërarchie
van de rechtsregels opgebouwd?
4. Hoe worden supranationale en internationale
rechtsregels in de Belgische rechtsorde opgenomen?
5. Welke overheden zijn
bevoegd om rechtsregels uit te vaardigen?
6. Hoe worden rechtsregels uitgevaardigd?
7. Op welke wijze treden Belgische rechtsregels in werking?
8. Welke
zijn de middelen om eventuele conflicten tussen verschillende rechtsregels op
te lossen?
Dit informatieblad bestaat uit drie grote delen. Na een algemene inleiding over de organisatie van de rechterlijke macht in België in het eerste deel volgt in het tweede deel een nadere beschrijving van de burgerlijke gerechten. In het laatste deel wordt in de vorm van organisatieschema's een overzicht gegeven van de verschillende niveaus van de rechterlijke macht, van het laagste gerechtelijk niveau tot de voorziening bij het Hof van Cassatie.
1.
Wat zijn de proceskosten en wie moet ze normaliter betalen?
2. Wat is rechtsbijstand?
3. Kom ik in aanmerking voor rechtsbijstand?
4. Kan rechtsbijstand worden
verkregen voor alle geschillen?
5. Bestaat er een specifieke procedure voor
spoedeisende gevallen?
6. Waar kan ik een aanvraagformulier voor rechtsbijstand
verkrijgen?
7. Welke documenten moet ik bij mijn verzoek om rechtsbijstand
voegen?
8. Waar moet ik mijn verzoek om rechtsbijstand indienen?
9.
Hoe kom ik te weten of ik al dan niet in aanmerking kom voor rechtsbijstand?
10. Wat moet ik doen als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand?
11. Wie
kiest mijn advocaat als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand ?
12. Als
ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, worden dan al mijn proceskosten betaald
?
13. Wie betaalt de overige kosten als ik in aanmerking kom voor gedeeltelijke
rechtsbijstand?
14. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, worden
dan ook de kosten vergoed van het beroep dat ik eventueel na het proces instel?
15. Als ik in aanmerking kom voor rechtsbijstand, kan die dan worden ingetrokken
in de loop van het proces (of zelfs na het proces)?
16. Als ik niet in aanmerking
kom voor rechtsbijstand, kan ik dan tegen die beslissing in beroep gaan?
A.
Moet ik mij wenden tot een gewone rechtbank of tot een gespecialiseerde rechtbank?
B. Als de gewone rechtbanken bevoegd zijn, hoe kan ik dan te weten komen
welke van die rechtbanken bevoegd is voor mijn zaak?
I. Is er een onderscheid
tussen lagere en hogere gewone burgerlijke rechtbanken van eerste aanleg en zo
ja, welke rechtbank is dan bevoegd voor mijn zaak?
II. Territoriale bevoegdheid
( Is de rechtbank van stad A of die van stad B bevoegd voor mijn zaak)
1.
De basisregel van de territoriale bevoegdheid
2. Uitzonderingen op de basisregel
a) Wanneer mag ik kiezen tussen de rechtbank van de woonplaats van de verweerder
(aangewezen door de basisregel) en een andere rechtbank ?
b) Wanneer moet
ik kiezen voor een andere rechtbank dan die van de woonplaats van de verweerder
(aangewezen door de basisregel)?
c) Mogen de partijen zelf een rechtbank,
die normaal gezien niet bevoegd zou zijn, aanwijzen ?
C. Als een gespecialiseerde
rechtbank bevoegd is, hoe kan ik dan te weten komen tot welke rechtbank ik mij
moet wenden?
Aanhangig maken van de zaak bij de rechter
1. Is het nodig dat ik mij tot een rechtbank wend?
2. Is het nog niet te
laat om mij tot een rechtbank te wenden?
3. Is het zeker dat ik mij tot een
rechtbank in België moet wenden?
4. Tot welke rechter of rechtbank van
België moet ik mij meer specifiek wenden, gelet op mijn woonplaats en die
van de andere partij, of gelet op andere factoren die mijn zaak aan een bepaalde
plaats binden?
5. Tot welke rechter of rechtbank in deze lidstaat moet ik
mij wenden, gelet op de aard van mijn zaak en het bedrag waar het om gaat?
6. Kan ik alleen een zaak aanhangig maken of heb ik een tussenpersoon nodig, bijvoorbeeld
een advocaat die mij voor de rechtbank vertegenwoordigt?
7. Tot wie moet
ik mij concreet wenden: tot de ontvangstbalie of de griffie van het gerecht of
tot enige andere dienst?
8. In welke taal kan ik mijn vordering indienen?
9. Bestaan er standaardformulieren om een zaak aanhangig te maken en, zoniet,
hoe moet een vordering worden ingediend?Zijn er elementen die een dossier noodzakelijk
moet bevatten?
10. Moeten er aan het gerecht kosten worden betaald? Zo ja,
wanneer moeten die worden betaald? Moet de advocaat meteen bij het indienen van
de vordering worden betaald?
11. Kom ik in aanmerking voor rechtshulp?
12. Vanaf welk moment wordt mijn vordering daadwerkelijk geacht aanhangig te zijn?
Krijg ik van de autoriteiten een bevestiging dat de zaak op geldige wijze aanhangig
is gemaakt?
13. Kan ik nauwkeurige inlichtingen krijgen over het tijdschema
voor de stappen die op de aanhangigmaking volgen (bijvoorbeeld de termijn waarbinnen
de zaak voorkomt) ?
.
De bronnen van het geldend recht
I.1. Het interne recht
I.2. Multilaterale
internationale verdragen
I.3. Belangrijke bilaterale verdragen
II. De
implementatie van het conflictenrecht
II.1. Ambtshalve toepassing door de
rechter van het conflictenrecht
II.2. Herverwijzing
II.3. De aanknopingsfactor
II.4. Uitzonderingen op de normale toepassing van het conflictenrecht
II.5. Het bewijs van vreemd recht
III. Conflictenrecht
III.1. Contractuele
verplichtingen en wettelijke akten
III.2. Niet-contractuele verplichtingen
(burgerrechtelijke aansprakelijkheid, verrijking zonder oorzaak)
III.3. De
burgerlijke staat van de persoon (naam, woonplaats, hoedanigheid)
III.4.
De ouder- kindrelatie, adoptie
III.4.1. Oorspronkelijke afstamming
III.4.2.
Adoptie
III.5. Het huwelijk, ongehuwde partnerschappen, echtscheiding, alimentatieverplichtingen
III.5.1. Onderhoudsvorderingen
III.5.2. Huwelijk, samenleven en echtscheiding
III.6. Huwelijksvermogensstelsels
III.7. Erfenissen en testamenten
III.8. Onroerend goed
III.9. Faillissement
Betekening en kennisgeving van stukken
1.
Wat is de praktische betekenis van de termen « betekening » en «
kennisgeving » ? Waarom bestaan er een specifieke regeling voor de betekening
en de kennisgeving van akten ?
2. Welke documenten behoeven een betekening
of een kennisgeving?
3. Wie is verantwoordelijk voor de betekening of de
kennisgeving van een akte? De betekening gebeurt bij deurwaarderexploot en moet
dus door de gerechtsdeurwaarder voltrokken worden.
4. Hoe verloopt een betekening
of een kennisgeving in de praktijk?
5. Wat indien het uitzonderlijk niet
mogelijk is om de betekening of de kennisgeving aan de geadresseerde zelf te doen
( bvb. omdat hij of zij niet thuis is)?
6. Is er een schriftelijk bewijs
dat de betekening of de kennisgeving is uitgevoerd?
7. Wat zijn de gevolgen
als er iets misloopt en de geadresseerde de akte niet ontvangt of als bij de betekening
of de kennisgeving de wet geschonden wordt (bvb. betekening of kennisgeving van
de akte aan een een derde)? Kan de betekenis of de kennisgeving toch nog geldig
zijn (bvb. kunnen schendingen van de wet worden hersteld?)? Moet de akte opnieuw
aangeboden worden ter betekening of ter kennisgeving?
8. Moet er betaald
worden voor de betekening of de kennisgeving en zo ja, hoeveel
Verkrijging van bewijs en bewijsvoering
.
De bewijslast
1.
a) Wat zijn de rechtsregels betreffende de bewijslast
?
b) Bestaan er rechtsregels die bepalen dat bepaalde feiten niet bewezen
mogen worden ? Kan men het tegenbewijs leveren van vermoedens ?
2. In welke
mate moet de rechtbank overtuigd zijn van een feit om zijn oordeel erop te mogen
baseren?
II. Het verkrijgen van bewijzen
3. Kunnen onderzoeksmaatregelen
en bewijsmiddelen enkel door een partij gevorderd worden, of kan ook de rechter
hiertoe het initiatief nemen?
4.
a) Wat gebeurt er indien de rechter
de gevraagde onderzoeksmaatregelen aanvaardt ?
b) In welke gevallen kan de
rechter het verzoek van de partijen om onderzoeksmaatregelen te treffen, afwijzen
?
5.
a) Wat zijn de verschillende bewijsmiddelen ?
b) Welke zijn
de verschillen tussen enerzijds het getuigen-bewijs en het deskundigenonderzoek,
en anderzijds geschreven bewijsmiddelen en het deskundigenadvies of –verslag
?
c) Zijn bepaalde bewijsmiddelen krachtiger dan andere ?
d) Zijn er
voorwaarden gesteld aan het bewijs van bepaalde feiten?
6.
a) Verplicht
de wet de getuigen om een getuigenis af te leggen?
b) In welke gevallen kan
de getuige weigeren om een getuigenis af te leggen?
c) Kan de persoon die
weigert te getuigen daartoe gedwon-gen worden ? Loopt hij het risico om gesanctioneerd
te worden ?
d) Zijn er categorieën van personen die niet mogen getuigen?
7. Wat is de rol van de rechter en van de partijen bij het getuigenverhoor
? Onder welke voorwaarden kan een getuige onrechtstreeks gehoord worden door middel
van nieuwe technologische middelen ?
III. De waarden van bewijzen
8.
Mag de rechter rekening houden met bewijsmiddelen die niet rechtmatig verkregen
zijn ?
9. Hebben de eigen verklaringen van een partij een waarde als bewijsmiddel
?
Voorlopige en bewarende maatregelen
1.
De verschillende soorten maatregelen
1.1. Bewarende maatregelen
1.2.
Voorlopige maatregelen
1.3. Voorlopige tenuitvoerlegging
2. De voorwaarden
om maatregelen te kunnen treffen
2.1. De procedure
2.2. Wat zijn de
basisvereisten om maatregelen te mogen treffen? Is er spoedeisendheid vereist
om een bepaalde maatregel te mogen treffen?
3. De kenmerken van de maatregelen
3.1. Welke goederen kunnen het voorwerp uitmaken van de onderscheiden maatregelen?
3.2. Wat zijn de gevolgen van de maatregelen ?
3.3. Is de geldigheid
van de maatregelen beperkt in de tijd?
4. Eventuele rechtsmiddelen tegen
de maatregelen
Tenuitvoerlegging rechterlijke beslissingen
1.
Wat betekent tenuitvoerlegging in burgerlijke en handelszaken?
2. Onder welke
omstandigheden mag een uitvoerbare titel worden afgeleverd?
2.1. De procedure
2.2. Grondvoorwaarden
3. Doel en aard van de executiemiddelen?
3.1. Welk soort goederen kunnen aan executie onderworpen worden?
3.2. Wat
zijn de gevolgen van de executiemaatregelen?
3.3. Welke geldigheid hebben
deze maatregelen?
4. Staat er hoger beroep open tegen de beslissing die de
executiemaatregel oplegt?
Vereenvoudigde procedures en spoedprocedures
Het
rechterlijk bevel tot betaling
1. Het bestaan van een procedure van rechterlijk
bevel tot betaling
1.1. Toepassingsgebied van de procedure
a) Welke
zaken komen in aanmerking voor deze procedure?
b) Bestaat er een maximumbedrag
voor wat betreft de waarde van de vordering?
c) Is het gebruik van deze procedure
facultatief of verplicht?
d) Kan de procedure gebruikt worden als de schuldenaar
in een andere Lidstaat of in een derde Staat woont?
1.2. De bevoegde rechtbank
1.3. Vormvoorwaarden
a) Is het gebruik van een standaardformulier verplicht?
(Zo ja, waar kan men dit formulier verkrijgen?)
b) Moet ik vertegenwoordigd
worden door een advocaat?
c) Hoe gedetailleerd moet mijn beschrijving van
de grondslag van de schuldvordering zijn?
d) Moet ik beschikken over geschreven
bewijs omtrent de schuldvordering? Zo ja, welke documenten mag ik daarvoor gebruiken?
1.4. Afwijzing van het verzoek
1.5. Hoger beroep (rechtsmiddel)
1.6. Aanvechten van de vordering
1.7. Gevolgen van de aanvechting van de
schuldvordering
1.8. Wat als de schuldenaar de schuldvordering niet tijdig
aanvecht?
a) Wat moet men doen om een uitvoerbare beslissing te bekomen?
b) Is deze beschikking definitief of is er nog een beroepsmogelijkheid?
Procedure voor kleine vorderingen
1. Het bestaan van een bijzondere procedure
voor kleine vorderingen
2. Als het antwoord op vraag I negatief is
1.
Wat zijn de voorwaarden voor een echtscheiding?
2. Welke echtscheidingsgronden
bestaan er?
3. Wat zijn de juridische gevolgen van echtscheiding als het
gaat om de persoonlijke betrekkingen tussen de echtgenoten, de verdeling van het
vermogen tussen de echtgenoten, de minderjarige kinderen van de echtgenoten en
de verplichting alimentatie te betalen aan de andere echtgenoot?
a) De persoonlijke
betrekkingen.
b) De verdeling van het vermogen.
c) De minderjarige kinderen van de echtgenoten. (Ouderlijke verantwoordelijkheid – België)
d)
De alimentatieverplichting tegenover de andere echtgenoot. (Alimentatievorderingen
– België)
4. Wat betekent “scheiding van tafel en bed”
in de praktijk?
5. Wat zijn de gronden voor een “scheiding van tafel
en bed”?
6. Wat zijn de juridische gevolgen van de scheiding van tafel
en bed?
7. Wat betekent “nietigverklaring van het huwelijk” in
de praktijk?
8. Wat zijn de gronden voor een nietigverklaring van het huwelijk?
9. Wat zijn de juridische gevolgen van de nietigverklaring van het huwelijk?
10. Bestaan er alternatieve mogelijkheden om problemen die samenhangen met
een echtscheiding op te lossen, zonder dat de rechter wordt ingeschakeld?
11. Waar moet het verzoek tot echtscheiding/scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring
van het huwelijk worden ingediend? Welke formaliteiten moeten in acht worden genomen
en welke documenten moeten bij het verzoek worden gevoegd?
12. Kan ik in
aanmerking komen voor rechtsbijstand om de kosten van de procedure te kunnen betalen?
13. Kan beroep worden aangetekend tegen een beslissing over de echtscheiding/
scheiding van tafel en bed/ nietigverklaring van het huwelijk?
14. Wat moet
ik doen om een door een rechtbank in een land van de Europese Unie gewezen beslissing
over echtscheiding/scheiding van tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk
in België te laten erkennen?
15. Tot welk Belgisch gerecht moet ik mij
wenden om mij te verzetten tegen de erkenning van een door een rechtbank in een
land van de Europese Unie gewezen beslissing over echtscheiding/scheiding van
tafel en bed/nietigverklaring van het huwelijk? Welke procedure is in dit geval
van toepassing?
16. Wat is het toepasselijke recht in een echtscheidingsproces
tussen echtgenoten die niet in België wonen of een verschillende nationaliteit
hebben?
1.
Wat betekenen de begrippen “levensonderhoud” en “onderhoudsplicht”
in het Belgisch recht?
2. Tot welke leeftijd heeft een kind recht op alimentatie?
3. In welke gevallen is het Belgisch recht van toepassing?
4. Welk recht
passen de Belgische gerechten toe wanneer het Belgisch recht niet van toepassing
is?
5. Moet de onderhoudsgerechtigde zich wenden tot een bepaalde organisatie,
een bestuurlijke instantie of tot een gerecht om alimentatie aan te vragen?
6. Kan het verzoek worden gedaan namens een familielid, een naaste of een minderjarige?
7. Hoe weet een onderhoudsgerechtigde die naar de rechter wil stappen, welk
gerecht bevoegd is?
8. Heeft de verzoeker een vertegenwoordiger (advocaat
of anderszins) nodig om de zaak aanhangig te maken? Zo nee, welke procedures dienen
dan te worden gevolgd?
9. Zijn er voor de verzoeker kosten verbonden aan
de gerechtelijke procedure? Zo ja, hoeveel bedragen deze ongeveer? Kunnen verzoekers
met onvoldoende financiële middelen verzoeken om rechtsbijstand?
10.
Welke soort alimentatie kan door het gerecht worden toegekend? Wanneer de alimentatie
periodiek wordt betaald, hoe wordt de hoogte ervan dan bepaald? Kan de alimentatie
worden aangepast aan de ontwikkeling van de kosten voor levensonderhoud en gewijzigde
familieomstandigheden?
11. Hoe en aan wie wordt de alimentatie betaald?
12. Hoe kan een onderhoudsplichtige die niet vrijwillig betaalt, tot betaling
worden gedwongen?
13. Helpen organisaties of bestuurlijke instanties bij
de invordering van alimentatie?
14. Kan deze organisatie of instantie de
alimentatie geheel of gedeeltelijk betalen in plaats van de onderhoudsplichtige?
15. Kan de onderhoudsgerechtigde steun krijgen van een orgaan of instelling
van de Belgische overheid?
16. Zo ja, wat zijn de namen en adressen van deze
organisaties of bestuurlijke instanties? Hoe kan men daarmee contact opnemen?
17. In welke vorm bieden deze organisaties of bestuurlijke instanties hulp?
18. Kan de onderhoudsgerechtigde zich rechtstreeks tot een orgaan of instelling
van de Belgische overheid wenden?
19. Zo ja, wat zijn de namen en adressen
van deze organisaties of bestuurlijke instanties? Hoe kan men daarmee contact
opnemen?
20. In welke vorm bieden deze organisaties of bestuurlijke instanties
hulp?
1.
Welke soorten van insolventieprocedures bestaan er en welke doelstellingen hebben
die?
2. Welke zijn de voorwaarden van elke van deze procedures?
3. Welke
rol hebben de deelnemers bij elke soort van procedure?
4. Welke gevolgen
heeft de opening van de rechtspleging?
5. Welke bijzondere regels zijn van
toepassing op bepaalde soorten van schuldvorderingen?
6. Welke regels worden
op nadelige handelingen toegepast?
7. Wat zijn de voorwaarden voor het aangeven
en verifiëren van schuldvorderingen?
8. Welke voorschriften zijn van
toepassing op de aanzuiveringsregeling?
9. Welke voorschriften zijn van toepassing
op de vereffening?
10. Wat zijn de voorwaarden voor de afsluiting van de
procedure?
Alternatieve wijze van geschillenbeslechting
1.
Algemene mediatieorganisaties
1.1. Het Centrum voor Arbitrage en Mediatie
(CEPINA)
1.2. Brussels Business Mediation Center (BBMC)
1.3. Antwerpse
Kamer voor Bemiddeling en Arbitrage (AKaBa)
1.4. Electronic Consumer Dispute
Resolution (ECODIR)
1.5. Kamer van Arbitrage en Bemiddeling
1.6. Arbitrage-
en Bemiddelingsinstelling (ABI)
2. Sectorgebonden mediatie-instellingen
2.1. Verzoeningscommissie Bouw
2.2. Verzoeningscommissie voor tweedehands
auto’s
2.3. Centrum Advocaat-Bemiddelaars in Familiezaken (CABF)
2.4. Association pour la Médiation Familiale (AMF)
2.5. Ombudsdienst
voor de financiële sector
2.6. Ombudsdienst van de verzekeringen
2.7. Ombudsdiensten in de openbare dienstverlening
2.8. Ombudsdiensten bij
overheden
Schadeloosstelling van slachtoffers van misdrijven
1.
Verkrijgen van schadevergoeding van de dader
1.1. Onder welke voorwaarden
kan ik een schadeclaim indienen in de strafzaak tegen de dader?
1.2. Op welk
moment van de strafrechtelijke procedure moet ik mijn claim indienen?
1.3.
Hoe moet ik het verzoek doen en bij wie?
1.4. Hoe moet ik mijn claim duidelijk
maken?
1.5. Kan ik rechtsbijstand krijgen voor of gedurende het proces?
1.6. Wat voor bewijs is vereist om mijn claim te onderbouwen?
1.7. Als het
gerecht mij schadevergoeding heeft toegekend, is er dan speciale hulp beschikbaar
voor mij als slachtoffer om die rechterlijke beslissing bij de dader af te dwingen?
2. Verkrijgen van schadevergoeding van de Staat of een overheidsinstelling
2.1. Is het mogelijk schadevergoeding te krijgen van de Staat of een overheidsinstelling?
2.2. Is de mogelijkheid beperkt tot slachtoffers van bepaalde soorten misdrijven?
2.3. Is de mogelijkheid beperkt tot slachtoffers die bepaalde soorten letstel
hebben opgelopen?
2.4. Kunnen familieleden of naasten van slachtoffers die
zijn overleden door het misdrijf schadevergoeding krijgen?
2.5. Is de mogelijkheid
schadevergoeding te krijgen beperkt tot personen met een bepaalde nationaliteit
of personen die in een bepaald land wonen?
2.6. Kan ik schadevergoeding in
België vragen als het misdrijf in een ander land is begaan? Zo ja, onder
welke voorwaarden?
2.7. Is het nodig van het delict aangifte te hebben gedaan
bij de politie?
2.8. Is het nodig de uitkomst van een politieonderzoek of
strafproces af te wachten voordat ik een verzoek kan indienen?
2.9. Als de
dader bekend is, is het dan nodig te trachten eerst schadevergoeding bij de dader
te eisen?
2.10. Als de dader niet bekend of veroordeeld is, is het dan toch
mogelijk in aanmerking te komen voor schadevergoeding? Wat voor bewijs moet ik
in dat geval overleggen om mijn verzoek te onderbouwen?
2.11. Moet het verzoek
om schadevergoeding binnen een bepaalde termijn worden ingediend?
2.12. Voor
welk soort schade kan ik een vergoeding krijgen?
2.13. Hoe wordt de schadevergoeding
berekend?
2.14. Is er een minimum en/of maximumbedrag dat kan worden toegekend?
2.15. Wordt schadevergoeding die ik heb ontvangen of kan ontvangen van andere
bronnen (zoals van een verzekering) afgetrokken van de compensatie van de Staat?
2.16. Zijn er andere omstandigheden die mijn kans op het krijgen van schadevergoeding
beïnvloeden of hoe het bedrag van mijn schade wordt berekend, zoals mijn
eigen gedrag in het voorval dat het letsel veroorzaakte?
2.17. Kan ik een
voorschot krijgen? Zo ja, onder welke voorwaarden?
2.18. Waar kan ik de noodzakelijke
formulieren en verdere informatie verkrijgen over hoe een aanvraag in te dienen?
Is er een speciale telefoonlijn of website die ik kan gebruiken?
2.19. Kan
ik juridische hulp krijgen bij het opstellen van het verzoek?
2.20. Bij wie
moet ik mijn verzoek indienen?
2.21. Zijn er organisaties voor slachtofferhulp
die verdere ondersteuning kunnen geven?
Commissie
Modernisering
Rechterlijke Orde